关系 (guānxi — Guanxi / quan hệ) là tinh thần Nho gia gốc "Ngũ Luân" — và là kỹ năng sống còn ở mọi tập đoàn FDI Trung Quốc. Easy Chinese AOEC mở khoá Tiếng Trung Văn Hoá Công Sở cho người Việt làm tại Foxconn, BYD — vì 1 nhân viên hiểu được nguyên lý có-đi-có-lại 报 (bào — báo đáp) sẽ leo nấc thang sự nghiệp nhanh hơn 2-3 lần đồng nghiệp chỉ giỏi chuyên môn.

1. Mở Đầu: Guanxi Không Phải Là Đút Lót (Corruption)

Người phương Tây thường hiểu lầm Guanxi là sự hối lộ hoặc đút lót. Thực tế, Guanxi phức tạp và tinh tế hơn rất nhiều. Nó bắt nguồn từ triết lý Nho giáo (Confucianism) về 5 mối quan hệ rường cột của xã hội (Ngũ Luân). Guanxi là sự cam kết có đi có lại (Reciprocity - 报 / Bào), sự trao đổi ân tình (Renqing - 人情) và sự bảo vệ lẫn nhau trong một vòng tròn tin tưởng (Trust circle).

Trong môi trường công sở (Workplace), nếu bạn là một cá nhân xuất sắc nhưng không có Guanxi, bạn giống như một hòn đảo trôi dạt. Khi có dự án ngon, bạn sẽ không được chia phần. Khi có sai sót nhỏ, bạn sẽ trở thành người "Đổ vỏ" (Bèi hēiguō - Đội nồi đen).

2. Giải Phẫu Mạng Lưới Guanxi Công Sở

2.1. Vòng Tròn Hạt Nhân (Core Circle / 自己人 - Zìjǐ rén)

Đây là những "Người nhà". Để vào được vòng tròn này của sếp, bạn thường phải có một trong ba đặc điểm: Đồng hương (cùng quê), Đồng học (cùng trường đại học), hoặc đã từng cùng sếp trải qua một dự án sinh tử. Người trong vòng tròn hạt nhân sẽ được sếp bảo vệ tuyệt đối, được giao những dự án "béo bở" nhất, nhưng đổi lại, họ phải trung thành tuyệt đối và sẵn sàng làm những công việc "bẩn tay" để bảo vệ sếp.

2.2. Vòng Tròn Giao Dịch (Exchange Circle / 熟人 - Shúrén)

Đây là những người quen biết. Mối quan hệ dựa trên sự trao đổi lợi ích (Cậu giúp tôi làm báo cáo này, tôi sẽ duyệt ngân sách cho bộ phận của cậu). Nếu sự trao đổi ngừng lại, Guanxi này cũng phai nhạt.

Khái niệm 报 (bào — báo đáp / có đi có lại) là gốc của Guanxi. Khoá Tiếng Trung Văn Hoá tại Easy Chinese AOEC nối triết lý Nho gia với thực tế công sở.

3. 3 Kỹ Năng "Sống Sót" Trong Ma Trận Guanxi

Nếu bạn là một nhân viên người Việt làm việc trong công ty Trung Quốc, bạn luôn bị coi là "Người ngoài" (外人 - Wàirén). Làm thế nào để sinh tồn?

Kỹ năng 1: Thấu hiểu "Tiềm quy tắc" (潜规则 - Qián guīzé)

Tiềm quy tắc là những luật ngầm không bao giờ được viết trên giấy. Ví dụ: Sếp nhắn tin WeChat giao việc vào lúc 11h đêm. Luật công ty cho phép bạn tắt máy. Nhưng "Tiềm quy tắc" đòi hỏi bạn phải trả lời ngay lập tức "Vâng thưa sếp, tôi đang làm ngay" (好的老板，我马上处理). Sự cống hiến ngoài giờ này không được trả lương, nhưng nó được ghi vào sổ "Ân tình" (Renqing) của sếp.

Kỹ năng 2: Nghệ thuật "Đội nón cao" (戴高帽 - Dài gāomào)

Trong các cuộc họp, việc chỉ trích trực tiếp đồng nghiệp Trung Quốc là hành vi tự sát (Làm họ mất Mianzi - Thể diện). Nghệ thuật Đội nón cao là việc bạn khen ngợi họ trước đám đông, tâng bốc năng lực của họ trước khi nhẹ nhàng chỉ ra một điểm cần cải thiện. Điều này giúp họ giữ được thể diện và nợ bạn một ân tình.

Kỹ năng 3: Tham gia "Văn hóa ăn đêm" (宵夜文化 - Xiāoyè wénhuà)

Nếu sếp hoặc đồng nghiệp rủ bạn đi ăn lẩu, xiên nướng (Chuanr) hoặc uống bia vào lúc 10h tối sau giờ làm, hãy đồng ý bằng mọi giá. Đây là lúc chiếc mặt nạ công sở được hạ xuống. Những bí mật về nhân sự, những dự định sắp tới của công ty thường được rỉ tai nhau trên bàn nhậu này. Việc bạn vắng mặt đồng nghĩa với việc bạn tự loại mình ra khỏi dòng chảy thông tin cốt lõi.

4. Kết Luận

Guanxi là chất bôi trơn cho bộ máy doanh nghiệp khổng lồ của Trung Quốc. Nó có thể là một thứ văn hóa độc hại đối với những người chuộng sự minh bạch, nhưng nó là hiện thực mà bạn phải chấp nhận nếu muốn leo lên nấc thang danh vọng (Corporate ladder) tại đây. Đừng chỉ học từ vựng, hãy học cách đọc vị những khoảng lặng trong văn hóa công sở Trung Quốc. Sự tinh tế (EQ) mới là thứ định đoạt mức lương của bạn!