Đôi đàn 古琴 (gǔqín — Cổ Cầm) và 古筝 (gǔzhēng — Cổ Tranh) khác nhau chỉ 1 chữ nhưng cách nhau cả thế giới về triết lý: 1 đàn để tự nghe, 1 đàn để biểu diễn. Easy Chinese AOEC dùng cặp đôi này để dạy Tiếng Trung phân biệt từ cận nghĩa — kỹ năng yếu nhất của hầu hết người tự học, và là điểm test trong các đề thi HSK 5-6.

1. Mở Đầu: Cổ Cầm (古琴) Khác Gì Cổ Tranh?

Nhiều người hay nhầm lẫn hai loại đàn này. 古琴 (Gǔqín - Cổ Cầm / Thất Huyền Cầm) nhỏ hơn, chỉ có 7 dây, và ĐẶC BIỆT LÀ KHÔNG CÓ NHẠN ĐÀN. Dây đàn được gảy trực tiếp trên mặt gỗ trơn nhẵn (Giống hệt Guitar không phím - Fretless). Âm thanh của nó rất nhỏ, rất trầm, nghe như tiếng gió thổi qua rừng thông, chứ không réo rắt vui tai như Đàn Tranh.

2. Nhạc Cụ Dành Cho Sự "Giác Ngộ" (Zen / Thiền)

Khổng Tử là một đại cao thủ chơi Cổ Cầm. Người xưa chơi Cổ Cầm không phải để đi kiếm tiền hay giải trí chốn đông người. Họ chơi đàn trong phòng sách vắng vẻ, dưới ánh trăng, trước thác nước, hoặc sau khi đốt một lư hương. Mục đích của chơi Cầm là 修身养性 (Tu thân dưỡng tính) - Giao tiếp với thần linh, hòa mình vào thiên nhiên và rũ bỏ bụi trần (Đạo giáo).

Điển tích 高山流水 (gāo shān liú shuǐ — Cao Sơn Lưu Thuỷ) là gốc của thành ngữ "tri âm". Học Tiếng Trung tại Easy Chinese AOEC = một câu chuyện = nhiều thành ngữ.

3. Điển Tích: "Cao Sơn Lưu Thủy" (高山流水)

Câu chuyện kinh điển nhất về Cổ Cầm là tình bạn giữa Bá Nha (Quan lớn) và Tử Kỳ (Tiều phu). Khi Bá Nha gảy đàn nghĩ về núi cao, Tử Kỳ nghe và thốt lên: "Nga nga hề nhược Thái Sơn" (Cao thay như núi Thái Sơn). Khi Bá Nha nghĩ về sông dài, Tử Kỳ nói: "Dương dương hề nhược giang hà" (Mênh mông thay như sông nước).

Khi Tử Kỳ chết, Bá Nha đập nát cây đàn Cổ Cầm, thề cả đời không đàn nữa vì trên đời không còn 知音 (Tri Âm - Người thấu hiểu âm thanh / Bạn tâm giao).

4. Ghi Chép Bằng Chữ Hán (Giảm Tự Phổ)

Bản nhạc Cổ Cầm không dùng nốt nhạc (Đồ rề mi) hay Khuông nhạc phương Tây. Nó dùng 减字谱 (Giảm tự phổ) - Một loại chữ Hán viết tắt cực kỳ phức tạp, chỉ ghi lại vị trí đặt ngón tay và cách gảy (Ví dụ: Ngón tay trái ấn ở vị trí số 7, ngón tay phải móc dây số 3). Điều này khiến việc học Cổ Cầm khó như giải mật mã.

5. Kết Luận

Vào năm 1977, tàu vũ trụ Voyager 1 của NASA đã mang theo một chiếc đĩa vàng chứa các âm thanh đại diện cho nhân loại ra ngoài hệ mặt trời. Bản nhạc đại diện cho nền văn minh phương Đông được chọn chính là bản nhạc Cổ Cầm "Lưu Thủy". Nó là minh chứng cho trí tuệ vĩnh cửu của người Á Đông.