火药 (huǒyào — Hỏa Dược) là phát minh trớ trêu nhất trong Tứ Đại Phát Minh — từ "Dược" gốc nghĩa thuốc chữa bệnh, lại trở thành thuốc nổ. Câu chuyện đảo nghĩa này là bài học đắc địa khi Easy Chinese AOEC dạy Tiếng Trung Lịch Sử: học viên thấy được cách 1 chữ Hán mở rộng nghĩa qua các triều đại, không cố định như từ điển in.

1. Mở Đầu: Hỏa Dược (火药) Là Thuốc Bốc Cháy

火药 (Huǒyào - Hỏa Dược), chữ Dược ở đây có nghĩa là "Thuốc y tế". Vào thời nhà Đường, các đạo sĩ luyện đan (Luyện đan thuật) đã trộn Lưu huỳnh, Diêm tiêu (Kali nitrat) và Than củi vào lò sưởi. Không ngờ, lò sưởi bùng nổ dữ dội, thiêu rụi cả đạo quán và làm bỏng mặt các đạo sĩ. Thứ "Thuốc bốc cháy" đó đã thay đổi lịch sử quân sự mãi mãi.

2. Ứng Dụng Quân Sự Sớm Nhất: "Phi Hỏa Thương"

Vào thời nhà Tống, người Trung Quốc đã nhồi thuốc súng vào ống tre để tạo ra 飞火枪 (Fēihuǒqiāng - Phi hỏa thương / Súng phun lửa). Trong các trận đánh công thành, họ dùng máy bắn đá để bắn những quả cầu giấy chứa đầy thuốc súng và hắc ín tẩm mồi lửa vào thành địch (Chấn thiên lôi), tạo ra tiếng nổ đinh tai nhức óc làm ngựa của quân Kim hoảng loạn giẫm đạp lên nhau.

Vũ khí 飞火枪 (fēihuǒqiāng — Phi Hoả Thương) thời Tống là tổ tiên súng hiện đại. Khoá Tiếng Trung Quân Sự của Easy Chinese AOEC truy vết tới tận gốc các vũ khí cổ.

3. Nghệ Thuật Pháo Hoa (烟花) Và Pháo Trúc (爆竹)

Bên cạnh việc giết người, Hỏa Dược được dùng cho nghệ thuật và tâm linh. 爆竹 (Bàozhú - Pháo trúc) ban đầu là việc đốt các ống tre khô, không khí giãn nở làm nổ ống tre "Đoàng đoàng" để xua đuổi con quái vật 年兽 (Niên thú - Quái vật Năm mới). Sau này, người ta cuộn thuốc súng vào giấy đỏ tạo thành băng pháo để ăn mừng ngày Tết.

4. Hỏa Khí Nhà Minh Chống Lại Phương Tây

Đến thời nhà Minh, đội quân 神机营 (Thần Cơ Doanh) là lực lượng đặc nhiệm dùng hỏa khí (Súng điểu thương, Pháo hồng y) hiện đại nhất Châu Á. Đáng tiếc là đến thời nhà Thanh, sự bảo thủ và tự mãn của Hoàng đế đã khiến kỹ nghệ súng đạn Trung Quốc tụt hậu thảm hại so với các khẩu đại bác bọc thép của Phương Tây trong Chiến tranh Thuốc phiện.

5. Kết Luận

Karl Marx từng nói: "Thuốc súng thổi bay giới hiệp sĩ mặc áo giáp, la bàn khám phá ra thị trường thế giới, in ấn là phương tiện truyền bá tôn giáo". Việc người Trung Quốc phát minh ra Thuốc súng nhưng lại thích dùng nó để bắn pháo hoa giải trí hơn là đi chinh phạt các lục địa khác, đã thể hiện tính chất "Hòa bình và Hướng nội" cốt lõi của nền văn minh Nho giáo.